Czym jest mozaika damasceńska? Kompletny przewodnik

Każdy element Damascus Box zaczyna się tak samo: cienkie listewki drewna, kilka drobin macicy perłowej i ręce gotowe poświęcić godziny jednemu wieczku. Jeśli kiedykolwiek zastanawiałeś się, czym naprawdę jest mozaika damasceńska, rzemiosło, materiały, geometria, oto ostateczna odpowiedź, prosto z warsztatów Damaszku.

Czym jest mozaika damasceńska?

Mozaika damasceńska, po arabsku al-mouzaïek al-dimashqi, to technika intarsji powstała w Damaszku, w Syrii, w której cienkie listewki naturalnego drewna i macica perłowa układane są w geometryczne wzory osadzone równo z powierzchnią pudełek, mebli i elementów dekoracyjnych. Rzemieślnicy sklejają pręciki drewna o różnych kolorach w wiązki, tną je na cieniutkie plastry i ręcznie osadzają powstałe wzory: bez farby, bez druku, jedynie z użyciem naturalnego koloru i słojów drewna. Z daleka efekt wygląda jak czysta geometria, z bliska, jak setki pojedynczo wyciętych elementów. Żadne dwa egzemplarze nie są identyczne, bo żadna wiązka nie jest cięta dokładnie tak samo.

Skąd pochodzi to rzemiosło?

Rzemiosło to sięga Gergiego Albittara, damasceńskiego stolarza urodzonego w 1840 roku w dzielnicy Bab Touma w starej części Damaszku. Około 1860 roku otworzył warsztat, w którym po raz pierwszy inkrustował orzech włoski, cytrynowiec, palisander, eukaliptus i oliwkę kością, kością słoniową i macicą perłową, technikę, która stała się mozaiką damasceńską. Jego meble trafiały na wystawy w Wiedniu (1891) i Paryżu (1892), a w 1895 roku wykonał komplet dla sułtana Abdula Hamida II. Nigdy nie opatentował tej techniki: chciał, by pozostała w Damaszku, przekazywana z rąk do rąk. Ponad sto lat później nadal tak jest: przeczytaj historię Abu Boutrosa, jednego z mistrzów podtrzymujących to rzemiosło do dziś.

Jakie materiały czynią ją tak wyjątkową?

Każdy element mozaiki damasceńskiej powstaje z pięciu gatunków drewna, orzecha włoskiego, palisandru, cytrynowca, buka i eukaliptusa, wybranych ze względu na naturalną paletę barw, od bladego cytrynowego żółtego po niemal czarny orzech włoski, dzięki czemu wzór nigdy nie wymaga farby ani bejcy. Macica perłowa, cięta i osadzana ręcznie, dodaje bladych, lekko opalizujących akcentów, które łapią światło na gotowym wieczku czy panelu. Każda listewka jest cięta osobno, sklejana w wiązkę z dziesiątkami innych i krojona na cienkie plastry, dzięki czemu każdy plaster końcowego wzoru zawiera te same pięć materiałów, tylko ułożonych za każdym razem inaczej. To cierpliwość, którą można trzymać w dłoniach.

Jak powstaje geometria?

Gwiazdy, sześciokąty i przeplatające się linie charakterystyczne dla mozaiki damasceńskiej nie są rysowane ani wytłaczane: powstają z samego układania wiązki. Rzemieślnik układa dziesiątki pręcików z drewna i macicy perłowej wokół rdzenia, skleja wiązkę na sztywno, a następnie tnie ją na setki cienkich plastrów, z których każdy jest przekrojem tego samego wzoru. Te plastry są osadzane krawędź w krawędź na wieczku lub panelu, powtarzając się i odbijając lustrzanie, aż geometria się zamknie, ta sama logika, którą widać w ośmioramiennych gwiazdach spotykanych w architekturze Damaszku: porządek zbudowany z wielu małych, identycznych elementów, plaster po plastrze.

Dlaczego wciąż ma to znaczenie?

Mozaika damasceńska przetrwała dziś w garstce niezależnych, rodzinnych warsztatów rozsianych po Damaszku, z których każdym kieruje rzemieślnik, który nauczył się fachu tak samo, jak niegdyś uczniowie Gergiego Albittara, obserwując, powtarzając i w końcu przejmując warsztat. Wielu z tych mistrzów ma osiemdziesiąt lub dziewięćdziesiąt lat, a niewielu młodych damasceńczyków decyduje się terminować u ich boku. Każdy gotowy element, ponumerowany, podpisany i wysyłany z własnym certyfikatem autentyczności, jest małym zabezpieczeniem przed zanikaniem rzemiosła.

Zobacz kolekcję pudełek mozaikowych Damascus Box, aby zobaczyć aktualne egzemplarze, każdy wykonany ręcznie z pasją i ogromną cierpliwością przez prawdziwego rzemieślnika w Damaszku.