Wat is Damasceens mozaïek? De complete gids
Elk Damascus Box-stuk begint op dezelfde manier: dunne stroken hout, een paar splinters parelmoer, en handen die bereid zijn urenlang aan één enkel deksel te werken. Heb je je ooit afgevraagd wat Damasceens mozaïek precies is: het ambacht, de materialen, de meetkunde. Dit is het definitieve antwoord, rechtstreeks uit de werkplaatsen van Damascus.
Wat is Damasceens mozaïek?
Damasceens mozaïek, al-mouzaïek al-dimashqi in het Arabisch, is een houtinlegtechniek uit Damascus, Syrië, waarbij dunne stroken natuurlijk hout en parelmoer worden omgevormd tot geometrische patronen die vlak in dozen, meubels en decoratie worden ingelegd. Ambachtslieden lijmen staafjes hout in verschillende kleuren tot bundels, snijden die in flinterdunne plakjes en leggen de ontstane patronen met de hand in, zonder verf, zonder print, alleen de eigen kleur en nerf van het hout. Van een afstand oogt het resultaat als pure meetkunde, van dichtbij als honderden individueel gesneden stukjes. Geen twee stukken zijn ooit helemaal identiek, omdat geen twee bundels precies hetzelfde worden gesneden.
Waar komt dit ambacht vandaan?
Het ambacht gaat terug op Gergi Albittar, een Damasceense schrijnwerker, geboren in 1840 in de wijk Bab Touma in de oude stad van Damascus. Rond 1860 opende hij de werkplaats waar hij voor het eerst walnoot, citroen, rozenhout, eucalyptus en olijf inlegde met been, ivoor en parelmoer, de techniek die het Damasceens mozaïek werd. Zijn meubels reisden naar tentoonstellingen in Wenen (1891) en Parijs (1892), en in 1895 maakte hij een set voor sultan Abdülhamid II. Hij liet de techniek nooit patenteren; hij wilde dat ze in Damascus zou blijven, van hand tot hand doorgegeven. Meer dan een eeuw later is dat nog steeds zo. Lees het verhaal van Abu Boutros, een van de meester-ambachtslieden die het ambacht vandaag levend houden.
Welke materialen maken het zo bijzonder?
Elk stuk Damasceens mozaïek is opgebouwd uit vijf houtsoorten, walnoot, rozenhout, citroen, beuk en eucalyptus, gekozen om hun natuurlijke kleurenpalet, van bleek citroengeel tot bijna zwart walnoot, zodat het patroon nooit verf of beits nodig heeft. Parelmoer, met de hand gesneden en geplaatst, zorgt voor de bleke, licht glanzende accenten die het licht vangen op een afgewerkt deksel of paneel. Elke strook wordt afzonderlijk gesneden, met tientallen andere in een bundel gelijmd en in dunne plakjes gesneden, zodat elk plakje van het uiteindelijke patroon dezelfde vijf materialen bevat, alleen elke keer anders gerangschikt. Het is geduld dat je in je handen kunt houden.
Hoe komt de meetkunde tot stand?
De sterren, zeshoeken en verweven lijnen die Damasceens mozaïek kenmerken, worden niet getekend of gestempeld: ze ontstaan uit het bundelen zelf. Een ambachtsman schikt tientallen staafjes hout en parelmoer rond een kern, lijmt de bundel stevig vast en snijdt hem daarna in honderden dunne plakjes, elk een dwarsdoorsnede van hetzelfde patroon. Die plakjes worden rand aan rand ingelegd over een deksel of paneel, herhalend en spiegelend tot de meetkunde sluitend is, dezelfde logica als achter de achtpuntige sterren die overal in de architectuur van Damascus te vinden zijn: orde opgebouwd uit vele kleine, identieke onderdelen, plakje voor plakje.
Waarom doet het er vandaag nog toe?
Damasceens mozaïek overleeft vandaag in een handvol onafhankelijke familiewerkplaatsen verspreid over Damascus, elk geleid door een ambachtsman die het vak leerde zoals de leerlingen van Gergi Albittar dat ooit deden, door te kijken, te herhalen en uiteindelijk de werkbank te erven. Veel van deze meesters zijn in de tachtig of negentig, en weinig jonge Damascenen kiezen ervoor om naast hen in de leer te gaan. Elk afgewerkt stuk, genummerd, gesigneerd en verzonden met een eigen echtheidscertificaat, is een kleine verzekering tegen een ambacht dat dreigt te verdwijnen.
Bekijk de collectie mozaïekdozen van Damascus Box voor de actuele stukken, elk met de hand gemaakt met passie en heel veel geduld door een echte ambachtsman in Damascus.